Głodni uwagi. Czy to tylko ekstrawertyzm, czy już osobowość histrioniczna?

Większość z nas lubi czuć się docenionym i zauważonym, jednak w przypadku osobowości histrionicznej potrzeba bycia w centrum uwagi staje się przymusem, który dominuje przez całe życie. Osoby z tym zaburzeniem często są postrzegane jako dusze towarzystwa, niezwykle barwne i pełne energii, ale pod tą maską kryje się ogromna lękowość i kruche poczucie własnej wartości. Dla osoby histrionicznej brak uwagi ze strony otoczenia jest odczuwany niemal jak fizyczny ból. Jak zatem odróżnić ekstrawersję od histrionicznego zaburzenia osobowości i co zrobić, by sobie pomóc? Sprawdź.

Czym jest osobowość histrioniczna?

Osobowość histrioniczna (HPD – Histrionic Personality Disorder) to zaburzenie osobowości, w którym głównym motywem działania jest nadmierna emocjonalność oraz dążenie do bycia w centrum zainteresowania, wyjaśnia Pleso. Słowo „histrio” z łaciny oznacza aktora i to najlepiej oddaje sposób funkcjonowania tych osób – ich życie przypomina nieustanny występ przed publicznością.

Osoba z histronicznym zaburzeniem osobowości czuje się niedowartościowana i nieszczęśliwa, gdy nie jest obiektem powszechnej uwagi. Aby ją zdobyć, posługuje się szerokim wachlarzem zachowań: od przesadnej ekspresji uczuć, przez uwodzenie, aż po manipulację emocjonalną.

Najważniejsze cechy i objawy osobowości histrionicznej

Psychologia kliniczna wyróżnia zestaw cech, które pozwalają zidentyfikować ten typ osobowości. Ważne jest, aby zachowania te były trwałe i występowały w różnych obszarach życia (w pracy, w domu, wśród znajomych).

1. Dyskomfort w sytuacjach, gdy nie jest się w centrum uwagi

Osoba z tym zaburzeniem osobowości zrobi niemal wszystko, by zyskać zainteresowanie grupy. Jeśli rozmowa schodzi na inny temat, może nagle zacząć opowiadać dramatyczną historię, głośno się śmiać lub starać się wywołać kontrowersję.

2. Niestabilne i płytkie emocje

Emocje osoby o osobowości histrionicznej zmieniają się bardzo szybko. Może przejść od wielkiego entuzjazmu do rozpaczy w ciągu kilku minut. Otoczenie często odbiera te emocje jako nieszczere, teatralne lub "wyreżyserowane".

3. Nadmierna koncentracja na wyglądzie fizycznym

Wygląd jest dla tych osób głównym narzędziem przyciągania uwagi. Osoby te często ubierają się w sposób prowokacyjny, bardzo krzykliwy lub niezwykle staranny, spędzając godziny na poprawianiu swojego wizerunku.

4. Uwodzicielskie lub prowokacyjne zachowanie

Osoby z osobowością histrioniczną często zachowują się w sposób nadmiernie seksualny lub kokieteryjny, nawet w sytuacjach, w których jest to zupełnie nieadekwatne (np. w relacjach zawodowych czy podczas oficjalnych spotkań).

5. Podatność na wpływy z zewnątrz

Osoby te są bardzo podatne na wpływy innych ludzi lub aktualne trendy. Łatwo dają się przekonać komuś, kogo uważają za autorytet i szybko zmieniają zdanie pod wpływem otoczenia.

6. Błędne przekonania na temat relacji

Osoba o osobowości histrionicznej często uważa nowo poznanych ludzi za swoich "najlepszych przyjaciół" już po jednej rozmowie. Ma tendencję do wyolbrzymiania stopnia zażyłości w relacjach.

Przyczyny powstawania osobowości histrionicznej

Podobnie jak w przypadku innych zaburzeń osobowości, przyczyny są złożone i wynikają z połączenia biologii oraz wychowania:

• Czynniki genetyczne: Istnieją dowody na to, że cechy takie jak wysoka reaktywność emocjonalna mogą być dziedziczne.
• Wychowanie: Często wskazuje się na styl wychowania, w którym dziecko otrzymywało uwagę rodziców tylko wtedy, gdy zachowywało się w sposób przerysowany, chorowało lub odnosiło spektakularne sukcesy. Dziecko uczy się wtedy, że „zwykłe bycie sobą” nie wystarczy, by zostać zauważonym.
• Brak granic: Dorastanie w środowisku, w którym nie było jasnych zasad, a emocje były traktowane instrumentalnie, sprzyja wykształceniu histrionicznych mechanizmów obronnych.

Skutki nieleczonego histronicznego zaburzenia osobowości

Choć na początku osoby te mogą wydawać się czarujące, na dłuższą metę ich styl bycia staje się męczący dla otoczenia:

• Trudności w relacjach: Partnerzy osób histrionicznych często czują się przytłoczeni ich potrzebami i stałym dramatyzowaniem. Relacje są burzliwe i często kończą się, gdy partner przestaje dostarczać "paliwa" w postaci ciągłego podziwu.
• Problemy zawodowe: Teatralność i brak dystansu mogą być przeszkodą w budowaniu profesjonalnego wizerunku. Osoby te mogą mieć trudności z zadaniami wymagającymi logicznego, chłodnego podejścia.
• Poczucie pustki: Gdy światła gasną i osoba histrioniczna zostaje sama, często dopada ją głębokie poczucie samotności i braku sensu, co może prowadzić do stanów depresyjnych.

Jak wygląda leczenie histronicznego zaburzenia osobowości?

Osoby z tym zaburzeniem rzadko trafiają na terapię z powodu zaburzenia samego w sobie. Zazwyczaj zgłaszają się, gdy ich relacje się rozpadają lub gdy doświadczają dodatkowo lęków i depresji.

1. Psychoterapia: Najskuteczniejsza jest terapia psychodynamiczna lub poznawczo-behawioralna. Ich celem jest nauka rozpoznawania własnych potrzeb (innych niż potrzeba uwagi) oraz budowanie stabilnego poczucia własnej wartości.
2. Trening umiejętności społecznych: Pomaga nauczyć się, jak komunikować się z ludźmi w sposób mniej inwazyjny i bardziej autentyczny.
3. Farmakoterapia: Leki są stosowane rzadko, głównie jako wsparcie w leczeniu towarzyszącej depresji lub silnych stanów lękowych.

Osobowość histrioniczna to nie tylko "chęć bycia sławnym". To głęboki mechanizm obronny, który ma chronić osobę przed lękiem przed byciem niezauważonym i nieważnym. Zrozumienie, że te zachowania nie są wynikiem złej woli, ale strategią przetrwania, pomaga lepiej radzić sobie w kontaktach z takimi osobami. Jeśli rozpoznajesz u siebie lub kogoś bliskiego te cechy, warto skorzystać z pomocy specjalisty. Terapia pozwala zacząć budować relacje oparte na prawdziwej bliskości, a nie na ciągłym odgrywaniu roli.

/artykuł partnera