Czy zaćma musi oznaczać koniec dobrego widzenia?

Zaćma, czyli katarakta, to jedna z najczęstszych chorób oczu, dotykająca milionów ludzi na świecie, szczególnie osób po 60. roku życia. Operacja zaćmy pozwala skutecznie przywrócić ostrość wzroku – choć kiedyś choroba prowadziła do ślepoty, dziś nowoczesna chirurgia oferuje szybkie i bezpieczne rozwiązania. Dowiedz się, jak przebiega zaćma, jakie ma objawy i kiedy warto działać, by uniknąć powikłań i odzyskać klarowne widzenie.

Zaćma (katarakta) polega na stopniowym zmętnieniu naturalnej soczewki oka, która normalnie jest przezroczysta i skupia światło na siatkówce. Zmętnienie blokuje przepływ światła, powodując pogorszenie widzenia. Proces ten rozwija się latami, ale może przyspieszyć pod wpływem czynników ryzyka.

Najczęstszą przyczyną jest starzenie się oka – białka w soczewce denaturują się, tracąc przejrzystość. Inne czynniki to:

• choroby współistniejące, jak cukrzyca (zaćma cukrzycowa), jaskra czy stany zapalne oka;
• urazy i toksyny, np. po wypadkach, ekspozycji na chemikalia lub długotrwałym stosowaniu sterydów;
• czynniki środowiskowe, takie jak palenie tytoniu, nadmierna ekspozycja na UV czy promieniowanie;
• wrodzone wady u dzieci, spowodowane genetyką lub infekcjami matki w ciąży.

Zaćma może dotyczyć jednego lub obu oczu i rozwija się powoli, co często sprawia, że pacjenci zbyt długo zwlekają z wizytą u okulisty.​

Objawy zaćmy narastają stopniowo, imitując czasem zwykłe starzenie wzroku. Kluczowe symptomy to:

• zamglone lub rozmyte widzenie, jakby patrzyło się przez brudną szybę – pogarsza się zarówno widzenie dali, jak i blisko;
• aureole i tęczowe pierścienie wokół świateł (lamp, reflektorów samochodów), utrudniające jazdę nocą;
• wyblakłe kolory – świat traci nasycenie, niebo szarzeje, a barwy bledną;
• problemy z okularami – nowe recepty pomagają tylko tymczasowo, bo problem leży w soczewce;
• podwójne widzenie lub olśnienia w jasnym świetle, szczególnie przy zmętnieniach korowych.​

Wczesna zaćma może być bezobjawowa, dlatego regularne badania okulistyczne (co 1-2 lata po 50. roku życia) są kluczowe. Diagnoza opiera się na badaniu lampą szczelinową i rozszerzeniem źrenicy.

Nie ma „dojrzałego stadium" – operować zaćmę należy, gdy pogarsza codzienne funkcjonowanie (np. czytanie, prowadzenie auta). Wczesny zabieg jest prostszy: soczewka jest miększa, ryzyko powikłań niższe, a efekty lepsze. Zaawansowana zaćma komplikuje operację (twardsza soczewka wymaga więcej energii ultradźwięków), wydłuża gojenie i ogranicza wybór implantów.

Jak wygląda leczenie zaćmy?

Jedyną skuteczną metodą jest operacja zaćmy metodą fakoemulsyfikacji – małoinwazyjnym zabiegiem trwającym zazwyczaj 15-30 minut. Przez mikroskopijne nacięcie o długości 2-3 mm wprowadza się sondę emitującą ultradźwięki, która delikatnie rozbija i odsysa zmętniałą soczewkę, pozostawiając nienaruszoną torebkę. Następnie wszczepia się sztuczną soczewkę wewnątrzgałkową, idealnie dopasowaną do oka pacjenta. Znieczulenie kroplowe eliminuje dyskomfort, zabieg jest ambulatoryjny – pacjent wychodzi do domu po krótkiej obserwacji, zazwyczaj tego samego dnia.

Podczas operacji chirurdzy mają szeroki wybór nowoczesnych soczewek, które korygują nie tylko zaćmę, ale też inne wady refrakcji. Soczewki monofokalne zapewniają ostre widzenie do dali lub bliży i są często refundowane przez NFZ. Soczewki multifokalne lub trifokalne pozwalają zredukować zależność od okularów, oferując dobrą ostrość na różne odległości. Soczewki toryczne korygują dodatkowo astygmatyzm, a zaawansowane soczewki EDoF zapewniają rozszerzony zakres ostrości, szczególnie korzystny przy aktywnościach wymagających widzenia pośredniego. Wybór zależy od stylu życia pacjenta i oczekiwań co do jakości widzenia po zabiegu.

Po operacji stosuje się krople przeciwzapalne i antybiotykowe przez 2-4 tygodnie, unika się wysiłku fizycznego, basenu i tarcia oka. Powrót do codziennych aktywności jest szybki – czytanie po kilku godzinach, praca biurowa następnego dnia. Współczesna technika fakoemulsyfikacji osiąga wysoki odsetek sukcesów, przywracając pacjentom klarowne widzenie i komfort życia.

Nie – usunięta soczewka nie odrasta. Rzadko mętnieje torebka (zaćma wtórna), leczona laserem YAG w kilka minut bez bólu.​

Nie ma leków na zaćmę, ale możesz opóźnić rozwój:

• chroń oczy przed UV (okulary przeciwsłoneczne);
• rzuć palenie;
• kontroluj cukrzycę;
• regularne wizyty u okulisty.

Wczesna diagnoza i operacja przywracają ostrość widzenia – nie czekaj, aż zaćma skomplikuje życie! Konsultacja okulistyczna to pierwszy krok do klarownego świata.