Pieczony ogon bobra... na Wielki Post!

W tradycji chrześcijańskiej okres od Środy Popielcowej do Wielkanocy stanowił najdłuższy i najważniejszy post w całym roku liturgicznym. Trwał czterdzieści dni i miał charakter zarówno religijny, jak i obyczajowy. Jego celem było nie tylko ograniczenie spożywania określonych pokarmów, lecz przede wszystkim duchowe przygotowanie do świąt Zmartwychwstania - informuje Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi.

Zasady i praktyka postu

Jak informuje instytut - zgodnie z dawną dyscypliną kościelną w czasie Wielkiego Postu unikano mięsa oraz tłuszczów zwierzęcych. W bardziej rygorystycznych środowiskach rezygnowano również z nabiału, miodu i słodkich potraw. Post ścisły – obejmujący zarówno rodzaj, jak i ilość spożywanego pokarmu – obowiązywał szczególnie w Wielki Piątek oraz w Środę Popielcową, a także w wybrane wigilie świąt i w tzw. Suche Dni, obchodzone na początku każdego kwartału jako czas pokuty i modlitwy.

Post miał dyscyplinować ciało i kierować myśli ku sprawom duchowym. Choć jego zasady obowiązywały wszystkie stany społeczne, sposób ich realizacji zależał od zamożności i lokalnych zwyczajów.

Post w tradycji ziemiańskiej

W domach ziemiańskich najczęściej nie ograniczano ilości jedzenia, ale mięso zastępowano innymi produktami. Na stołach pojawiały się dania rybne, tj. śledzie, ryby wędzone, szproty czy sardynki, które wcześniej gromadzono w spiżarniach. Popularne były też zupy i polewki, grzanki podawane z polewką z grzanego piwa oraz różnorodne potrawy mączne i ziemniaczane.

Maria Czapska wspomina, że nawet w rodzinach ziemiańskich zachowywano ścisłe zasady postne w środy i piątki, a w Wielki Piątek praktykowano tzw. „suchy post” – bez nabiału, a niekiedy nawet całkowite powstrzymanie się od posiłków. Tego dnia spożywano najczęściej żur z kartoflami, śledzie, pieczone ziemniaki w mundurkach czy pszenne placki.

Ciekawostki i kulinarne osobliwości

Interesującym przykładem dawnej interpretacji przepisów postnych jest spożywanie mięsa bobra w wyższych warstwach społecznych. Ze względu na jego „wodny” tryb życia uznawano go za zwierzę zbliżone do ryb, a szczególnym przysmakiem był tzw. plusk – gotowany lub pieczony ogon bobra.

W dawnych książkach kucharskich znaleźć można liczne przepisy na dania postne. W „Kucharce szlacheckiej” Maria Marciszewska proponowała m.in. zupę rybną z cytryną, kotlety rybne, śledzie czy kapuśniak.

Post jako element kultury

Chociaż współcześnie praktyka postna bywa mniej rygorystyczna, dawniej była istotnym elementem życia religijnego i społecznego. Dla jednych oznaczała rzeczywiste wyrzeczenie, a dla innych - zmianę repertuaru kulinarnego. Niezależnie jednak od formy, Wielki Post pozostawał czasem refleksji, pokuty i przygotowania do najważniejszego święta chrześcijaństwa – Wielkanocy.

Źródło - Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi