Co w lesie piszczy? A co nie odróżnia kolorów?

Kiedy wybieramy się na spacer do lasu, często intuicyjnie sięgamy po zieloną lub brązową odzież. Wydaje nam się, że kolory zbliżone do barw natury sprawią, iż staniemy się mniej widoczni dla dzikich zwierząt. To przekonanie od lat towarzyszy miłośnikom przyrody, fotografom i turystom. Tymczasem rzeczywistość okazuje się znacznie bardziej interesująca. Dla większości mieszkańców lasu kolor naszego ubrania ma zdecydowanie mniejsze znaczenie niż... sposób, w jaki się poruszamy.

Człowiek postrzega świat przede wszystkim poprzez kolory i szczegóły. Nasz wzrok pozwala rozróżniać miliony barw oraz dostrzegać drobne elementy otoczenia. Zwierzęta leśne wykształciły jednak zupełnie inny sposób obserwowania świata. W ich przypadku najważniejsze nie jest dokładne rozpoznanie koloru, lecz jak najszybsze wykrycie zagrożenia.

Sarny, jelenie, daniele czy łosie należą do zwierząt, które przez tysiące lat ewolucji musiały nieustannie wypatrywać drapieżników. Dla nich ułamek sekundy często decydował o życiu lub śmierci. Nic więc dziwnego, że ich wzrok wyspecjalizował się przede wszystkim w wykrywaniu ruchu. Nawet delikatne poruszenie ręką, obrót głowy czy krok wykonany pomiędzy drzewami może natychmiast zwrócić ich uwagę.

Nie oznacza to oczywiście, że zwierzęta widzą świat wyłącznie w odcieniach szarości. To jeden z najczęściej powtarzanych mitów. Badania pokazują, że jeleniowate rozróżniają część barw, jednak ich sposób widzenia znacząco różni się od ludzkiego. Najlepiej odbierają odcienie niebieskiego oraz żółtego, natomiast czerwienie, pomarańcze czy wiele odcieni zieleni postrzegają znacznie mniej wyraźnie. Dlatego intensywnie pomarańczowa kamizelka, która dla człowieka jest widoczna z bardzo dużej odległości, nie stanowi dla sarny czy jelenia tak silnego kontrastu z otoczeniem, jak moglibyśmy przypuszczać.

Nie bez powodu doświadczeni fotografowie przyrody potrafią przez długie minuty pozostawać niemal nieruchomo. Wiedzą, że dla zwierzyny znacznie bardziej podejrzany jest nagły ruch niż sam kształt sylwetki. Często zdarza się, że sarna przez chwilę spogląda w kierunku nieruchomo stojącego człowieka, próbując ocenić, czy rzeczywiście ma do czynienia z zagrożeniem. Dopiero gwałtowny gest lub zmiana pozycji sprawiają, że błyskawicznie znika w gęstwinie.

Warto jednak pamiętać, że wzrok to tylko jeden z elementów niezwykle skutecznego systemu ostrzegania, jakim dysponują mieszkańcy lasu. Równie ważny, a często nawet ważniejszy, jest ich słuch oraz węch. Sarna potrafi wychwycić cichy trzask łamanej gałązki, a jeleń wyczuć zapach człowieka z odległości kilkuset metrów, jeśli wiatr wieje w odpowiednim kierunku. Bardzo często zwierzę wie o naszej obecności jeszcze zanim zdążymy je dostrzec.

To właśnie dlatego podczas leśnych spacerów zdarza nam się usłyszeć nagły trzask gałęzi lub charakterystyczne szczeknięcie sarny, choć samego zwierzęcia już nie zobaczymy. Ono zauważyło, usłyszało lub wyczuło nas znacznie wcześniej i zdążyło bezpiecznie się oddalić.

Umiejętność błyskawicznego wykrywania ruchu jest jednym z najdoskonalszych przykładów przystosowania zwierząt do życia w naturze. Dzięki niej od tysięcy lat potrafią unikać zagrożeń i skutecznie chronić swoje młode. Człowiek, mimo znacznie lepszego rozpoznawania kolorów, pod tym względem nie jest w stanie się z nimi równać.

Dlatego następnym razem, wybierając się do lasu, warto pamiętać, że nie kolor kurtki decyduje o tym, czy zobaczy nas sarna albo jeleń. Znacznie większe znaczenie ma spokojny krok, cierpliwość i umiejętność zatrzymania się na chwilę. Bo dla mieszkańców lasu świat nie jest mozaiką barw. To świat pełen ruchu, dźwięków i zapachów, które nieustannie opowiadają historię o tym, co dzieje się wokół.

Katarzyna Dudek

Łowczy Okręgowy Zarządu Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego w Ciechanowie