Popcornowy mózg... Nasz układ nerwowy staje przed nowym wyzwaniem

Ciągłe bodźce cyfrowe zmieniają pracę naszego układu nerwowego, a specjaliści alarmują, że skutki tego zjawiska widać coraz wyraźniej. Neurolog prof. Justyna Paprocka, kierownik Katedry i Kliniki Neurologii Dziecięcej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, w rozmowie z Medonetem wyjaśnia, jak rozpoznać niepokojące sygnały i dlaczego warto zwrócić uwagę na to, w jaki sposób korzystamy z ekranów.

Wszechobecność urządzeń cyfrowych sprawia, że mózg niemal bez chwili wytchnienia otrzymuje kolejne bodźce. Do smartfonów i mediów społecznościowych dołączyła w ostatnich latach sztuczna inteligencja, która również oddziałuje na układ nerwowy. Ekspertka tłumaczy, jak funkcjonuje umysł w takim otoczeniu i co można zrobić, by nadmiar technologii nie odbił się na zdrowiu.

Popcornowy mózg i pamięć robocza

Aby lepiej zobrazować, co dzieje się w głowie osoby stale przełączającej uwagę, specjalistka sięga po sugestywne porównanie.

Określenie "popcornowy mózg" (ang. popcorn brain) odnosi się do ziaren kukurydzy strzelających w garnku i opisuje umysł nieustannie skaczący między powiadomieniami, treściami i cyfrowymi bodźcami. Termin opisuje trudności ze skupieniem uwagi wynikające z nadużywania internetu i urządzeń elektronicznych.

Wiele objawów tego stanu narasta powoli i łatwo je zbagatelizować. Problemy z koncentracją, zmęczenie czy rozdrażnienie bywają traktowane jako zwykły efekt intensywnego trybu życia. Dla specjalistów jednak taki zestaw drobnych sygnałów może wskazywać na przewlekłe przeciążenie układu nerwowego. Jak to się objawia?

• gorsza jakość i krótszy czas snu,

• zmęczenie i senność w ciągu dnia,

• trudności z utrzymaniem uwagi,

• drażliwość i większa labilność (chwiejność) emocjonalna,

• bóle głowy,

• zespół suchego oka i niewyraźne widzenie,

• wzmożone napięcie mięśni obręczy barkowej,

• ograniczenie ruchu oraz bezpośrednich kontaktów społecznych.

Ekrany a rozwój dzieci

Zdaniem lekarki nie zawsze rozstrzyga sama liczba godzin spędzonych przed ekranem. Znaczenie mają również treść, pora, cel oraz sposób korzystania. Godzina rozmowy z bliską osobą, wspólnego oglądania wartościowego programu lub tworzenia czegoś nie jest neurologicznie równoznaczna z godziną chaotycznego przewijania krótkich, silnie pobudzających materiałów.

Prof. Paprocka zwraca uwagę, że u najmłodszych fundamentem rozwoju pozostaje relacja z drugim człowiekiem. Dziecko uczy się języka nie tylko, słuchając słów, lecz także dzięki naprzemienności rozmowy, gestom, mimice oraz reakcjom dopasowanym do jego zachowania. Neurolog przywołuje aktualne zalecenia pediatryczne (American Academy of Pediatrics, AAP, 2026), które mocniej niż wcześniej akcentują jakość, kontekst i wspólne korzystanie z mediów zamiast samego liczenia minut. Do wpływu ekranów i AI na najmłodszych ekspertka wraca w dalszej części rozmowy.

Sztuczna inteligencja, smartfony i platformy społecznościowe utrzymują nas online niemal bez przerwy. Choć technologia ułatwia codzienne funkcjonowanie, jej nadmiar potrafi odbić się na koncentracji, pamięci, śnie i samopoczuciu. Lekarka zwraca uwagę na sygnały, które powinny skłonić do zatrzymania się i refleksji.

Sygnały przeciążenia technologią

Wśród niepokojących objawów wymienia: coraz krótszy czas utrzymywania uwagi na jednej czynności, odruchowe sięganie po telefon bez konkretnego celu, trudność w przeczytaniu dłuższego tekstu bez sprawdzania powiadomień, wielokrotne czytanie tego samego fragmentu, częstsze pomyłki i zapominanie, co miało się zrobić, niepokój lub rozdrażnienie po odłożeniu telefonu, bóle głowy, zmęczenie oczu i napięcie karku, problemy z zasypianiem i poczucie porannego zmęczenia, utratę kontroli nad czasem spędzanym online, zaniedbywanie ruchu, posiłków, obowiązków albo relacji z rodziną czy znajomymi.

W praktyce wygląda to choćby tak: pracownik zaczyna pisać raport, po chwili odpowiada na wiadomość na Teamsie, następnie sprawdza pocztę, a po kilku minutach wraca do zadania. Każde takie przerwanie trwa krótko, ale mózg musi za każdym razem odtworzyć kontekst pracy. Dlatego rośnie zmęczenie, a wykonanie zadania zajmuje więcej czasu.

Ekspertka przestrzega jednak przed traktowaniem technologii jako jedynego winnego problemów z uwagą.

Ślad pamięciowy i wysiłek poznawczy

Jak podkreśla prof. Paprocka, natychmiastowa odpowiedź obniża koszt zdobycia informacji, lecz sama informacja nie zamienia się automatycznie w wiedzę. Prawdziwe uczenie wymaga interakcji, czyli aktywnego wydobywania wiadomości z pamięci, łączenia ich z tym, co już znamy, popełniania błędów, poprawiania ich i powtarzania.

Źródło - Medonet - tutaj