Co w lesie piszczy?… A który gatunek ma kilku kuzynów?

Kiedy słyszymy słowo „gołąb”, większość z nas wyobraża sobie ptaki spacerujące po miejskich placach, skwerach i osiedlach. Towarzyszą nam na co dzień, dlatego wydają się jednymi z najlepiej znanych mieszkańców naszego otoczenia. Tymczasem mało kto zdaje sobie sprawę, że rodzina gołębiowatych jest znacznie bardziej różnorodna, a jej przedstawiciele od wieków zamieszkują również lasy, pola i śródpolne zadrzewienia. Co więcej, niektóre z nich prowadzą tak skryty tryb życia, że większość osób nigdy nie miała okazji ich zobaczyć.

W Polsce gniazduje aż pięć gatunków gołębi i synogarlic. Choć wszystkie należą do jednej rodziny, różnią się wielkością, wyglądem, zachowaniem oraz miejscem życia. Niektóre doskonale przystosowały się do sąsiedztwa człowieka, inne pozostały wierne leśnym ostępom.

Największym i jednocześnie najbardziej znanym przedstawicielem tej grupy jest grzywacz. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu kojarzony był przede wszystkim z lasami i większymi zadrzewieniami. Dziś coraz częściej spotkać go można również w parkach, na cmentarzach, a nawet w centrach miast. Łatwo rozpoznać go po charakterystycznych białych plamach po bokach szyi oraz głośnym, niskim gruchaniu. Wiosną i latem jego głos należy do najczęściej słyszanych ptasich odgłosów w polskich lasach.

Znacznie mniej znanym krewniakiem grzywacza jest siniak. To ptak wyjątkowo związany ze starymi lasami liściastymi i mieszanymi. W przeciwieństwie do większości gołębi bardzo chętnie korzysta z dziupli. Najczęściej zajmuje opuszczone dziuple wykute przez dzięcioły. Dzięki temu nie musi budować rozbudowanych gniazd. Siniak jest jednak znacznie bardziej płochliwy niż grzywacz, dlatego niewielu spacerowiczów ma okazję go obserwować.

Kolejnym przedstawicielem tej grupy jest turkawka, przez wielu ornitologów uznawana za jednego z najpiękniejszych polskich gołębi. To niewielki, niezwykle elegancki ptak z charakterystycznym czarno-białym rysunkiem na szyi. Turkawka jest gatunkiem wędrownym. Każdej jesieni odlatuje do Afryki, by wrócić do Polski dopiero wiosną.

Bardzo interesującą historię ma również sierpówka, nazywana także synogarlicą turecką. Jeszcze na początku XX wieku praktycznie nie występowała w Polsce. Jej naturalny zasięg obejmował tereny południowo-wschodniej Europy oraz Azji Mniejszej. Z biegiem lat rozpoczęła jednak niezwykle skuteczną ekspansję na północ i zachód. W ciągu zaledwie kilkudziesięciu lat zasiedliła niemal całą Europę. Dziś trudno wyobrazić sobie wiele polskich miejscowości bez charakterystycznego gruchania sierpówek. Łatwo rozpoznać je po jasnym upierzeniu i czarnej półobroży widocznej na karku.

Piątym przedstawicielem rodziny gołębiowatych jest dobrze znany gołąb miejski, wywodzący się od gołębia skalnego. Choć dziś kojarzony jest przede wszystkim z budynkami, mostami i miejskimi placami, jego przodkowie zamieszkiwali skaliste wybrzeża i urwiska. Współczesne miasta stały się dla nich doskonałym odpowiednikiem naturalnych siedlisk.

Choć często nie zwracamy na nie większej uwagi, gołębie i synogarlice są ważnym elementem naszych ekosystemów. Jedne związane są z lasami, inne z terenami rolniczymi, a jeszcze inne doskonale przystosowały się do życia obok człowieka. Łączy je jednak jedno, są znacznie bardziej interesujące niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.

Dlatego podczas kolejnego spaceru po lesie warto na chwilę się zatrzymać i wsłuchać w charakterystyczne gruchanie dobiegające z koron drzew. Być może jego autorem nie będzie wcale dobrze znany miejski gołąb, lecz jeden z jego mniej znanych kuzynów, który od pokoleń zamieszkuje polskie lasy.

Katarzyna Dudek

Łowczy Okręgowy Zarządu Okręgowego Polskiego Związku Łowieckiego w Ciechanowie