Patelnia a...zmarszczki?

Odzież przeciwdeszczowa, nieprzywierające patelnie, opakowania do żywności czy piany gaśnicze — w codziennych produktach od dekad obecne są tzw. PFAS, czyli związki per- i polifluoroalkilowe. Jak wyjaśnia Medonet, ich niezwykła trwałość sprawia, że raz wprowadzone do środowiska mogą przetrwać nawet tysiąc lat. Najnowsze badania sugerują, że niektóre z tych substancji mogą mieć wpływ na tempo starzenia się organizmu człowieka. 

PFNA (kwas perfluorononanowy) i PFOSA (perfluorooktanosulfonamid) to tylko dwa spośród ponad 12 tys. odmian PFAS, które wciąż znajdują zastosowanie w przemyśle. Choć międzynarodowe regulacje ograniczają produkcję części tzw. starych PFAS, producenci wciąż wprowadzają nowe wersje tych związków, których wpływ na zdrowie człowieka pozostaje w dużej mierze nieznany. Dotychczas jedynie dwa z nich wiązano bezpośrednio z chorobami nowotworowymi czy schorzeniami układu krążenia. 

Zespół badaczy z Uniwersytetu Jiao Tong w Szanghaju postanowił sprawdzić, czy PFNA i PFOSA mogą mieć związek z przyspieszonym starzeniem się organizmu. Przeanalizowali próbki krwi 326 osób, które w latach 1999-2000 wzięły udział w amerykańskim Narodowym Badaniu Zdrowia i Żywienia. W krwi uczestników szukano 11 różnych PFAS, a następnie oceniono tzw. wiek biologiczny przy użyciu 12 zegarów epigenetycznych, czyli nowoczesnych narzędzi badających stopień metylacji DNA. 

Jak opisuje Medonet, okazało się, że PFNA i PFOSA wykryto u około 95 procent badanych. W grupie mężczyzn w wieku 50–64 lata wyższe stężenia PFNA korelowały z przyspieszonym starzeniem epigenetycznym według niektórych wskaźników, natomiast u kobiet takiego związku nie zauważono. Naukowcy nie są pewni, dlaczego płeć miałaby odgrywać tu rolę. Według epidemiologa Xiangwei Li, mężczyźni mogą być bardziej narażeni, ponieważ analizowane markery starzenia są mocno powiązane z określonym stylem życia, takim jak palenie papierosów, które może zwiększać szkodliwy wpływ tych zanieczyszczeń. Badacze zauważyli również, że ekspozycja na PFOSA była związana z przyspieszonym starzeniem, choć dotyczyło to innych biomarkerów. 

Wyniki badania zostały opublikowane 26 lutego 2026 r. w czasopiśmie "Frontiers in Aging". Autorzy podkreślają jednak, że zaobserwowano jedynie korelację, a nie bezpośrednią przyczynowość. Nie można więc jednoznacznie stwierdzić, że to właśnie PFAS odpowiadają za szybsze starzenie się organizmu. Możliwe, że inne czynniki, typowe dla mężczyzn w tym wieku, wpływają zarówno na poziom ekspozycji na chemikalia, jak i na tempo starzenia biologicznego. Badacze zaznaczają, że stężenia PFAS nie różniły się istotnie pomiędzy płciami czy grupami wiekowymi, a związek z wiekiem biologicznym dotyczył wyłącznie PFNA i PFOSA. 

Epidemiolożka Ya-Qian Xu zauważa, że średni wiek to szczególnie wrażliwy okres, kiedy organizm staje się bardziej podatny na stresory związane ze starzeniem, co może tłumaczyć silniejszą reakcję tej grupy na kontakt z chemikaliami. 

Eksperci zalecają ograniczenie spożycia żywności pakowanej oraz unikanie podgrzewania fast foodów w opakowaniach w kuchence mikrofalowej. Xiangwei Li zapowiada, że zespół planuje szczegółowo modelować, jak PFAS oddziałują z innymi powszechnymi zanieczyszczeniami, by lepiej zrozumieć łączne zagrożenia zdrowotne wynikające z mieszaniny tych chemikaliów. 

Treści z serwisu Medonet mają na celu polepszenie, a nie zastąpienie, kontaktu pomiędzy Użytkownikiem a jego lekarzem. Serwis ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Przed zastosowaniem się do porad z zakresu wiedzy specjalistycznej, w szczególności medycznych, zawartych w Serwisie należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. 

Więcej informacji - tutaj