Nie żyje Wanda Traczyk-Stawska. Bohaterka Powstania Warszawskiego miała 99 lat

18 sierpnia 2026 roku w Warszawie zmarła Wanda Traczyk-Stawska ps. „Pączek”, „Atma”. Była polską psycholożką, nauczycielką, działaczką społeczną i kombatancką, członkinią Szarych Szeregów, żołnierzem Armii Krajowej oraz uczestniczką powstania warszawskiego. Odeszła w wieku 99 lat.

Działalność konspiracyjna i udział w Powstaniu Warszawskim

Wanda Traczyk-Stawska urodziła się 7 kwietnia 1927 roku w Warszawie jako córka Szczepana i Bronisławy z domu Donica. Przed wojną mieszkała z rodziną przy ul. Dolnej, uczyła się w Szkole Powszechnej nr 65 na Bródnie, a następnie w szkole nr 33 na Mokotowie, gdzie należała do 42. Drużyny Harcerskiej im. Żwirki i Wigury.

W działalność konspiracyjną zaangażowała się w 1942 roku. W ramach Szarych Szeregów uczestniczyła w małym sabotażu oraz akcji „N”, m.in. doręczając konfidentom listy ostrzegawcze przed wykonaniem wyroków śmierci

W trakcie powstania warszawskiego służyła jako strzelec i łączniczka Oddziałów Osłonowych Wojskowych Zakładów Wydawniczych (WZW) Biura Informacji i Propagandy KG AK – oddziału dyspozycyjnego Antoniego Chruściela ps. „Monter”. Walczyła w Śródmieściu Północnym, Południowym oraz na Powiślu, biorąc udział m.in. w walkach o utrzymanie elektrowni. 6 września 1944 roku została ciężko ranna odłamkami granatnika na ul. Smolnej, po czym trafiła do Szpitala Polowego nr 2 w Hotelu „Terminus” przy ul. Chmielnej 28. Za swoją postawę została odznaczona Krzyżem Walecznych (rozkaz nr 26 z 7 września 1944 r.).

Po upadku powstania trafiła do niewoli. Była więźniarką niemieckich obozów jenieckich: Stalagu VIII B Lamsdorf, Stalagu IV B, Stalagu IV E oraz Stalagu VI C. Została wyzwolona 12 kwietnia 1945 roku przez kombinowany patrol 3. szwadronu 10. Pułku Strzelców Konnych 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka. Po śmierci Witolda Kruczka ps. „Kruk” w październiku 2024 roku była ostatnią żyjącą członkinią powstańczego Oddziału Osłonowego WZW BIP KG AK.

Praca pedagogiczna i dbałość o pamięć historyczną

Do Polski powróciła w 1947 roku. Ukończyła studia na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Zawodowo związała się ze szkolnictwem specjalnym – pracowała w Szkole Specjalnej nr 6 dla dzieci specjalnej troski na Pradze oraz w Podstawowej Szkole Specjalnej nr 3 przy ul. Ząbkowskiej 43.

Przez lata angażowała się w poszukiwanie mogił powstańczych oraz upamiętnienie ofiar:

Pełniła funkcję przewodniczącej Społecznego Komitetu ds. Cmentarza Powstańców Warszawy przy Światowym Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Zainicjowała objęcie opieką cmentarza Powstańców Warszawy oraz budowę izby pamięci w parku Powstańców Warszawy.

Była współinicjatorką ustanowienia przez Sejm dnia 2 października Dniem Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy (uchwalonego w 2015 roku).

Aktywność społeczna

W kolejnych dekadach wielokrotnie zabierała głos w sprawach publicznych:

W 2018 roku poparła protest osób niepełnosprawnych w Sejmie i próbowała spotkać się z protestującymi (nie została wpuszczona do budynku parlamentu).

W 2020 roku wystąpiła w materiale na potrzeby kampanii prezydenckiej Rafała Trzaskowskiego.

W październiku 2020 roku wsparła protesty przeciwko zaostrzeniu przepisów aborcyjnych oraz sprzeciwiła się użyciu symbolu Polski Walczącej przez Jarosława Kaczyńskiego.

10 października 2021 roku przemawiała podczas protestu na placu Zamkowym po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego w sprawie wyższości Konstytucji nad prawem UE.

Podczas obchodów 79. rocznicy wybuchu powstania warszawskiego apelowała o przestrzeganie Konstytucji RP oraz współpracę z Niemcami w celu wsparcia Ukrainy wobec rosyjskiej agresji.

Życie prywatne i upamiętnienie

W 1951 roku poślubiła byłego więźnia niemieckiego obozu koncentracyjnego w Norwegii. Miała syna i córkę (oboje zostali muzykami), doczekała się czwórki wnucząt i prawnuka. Od listopada 2023 roku mieszkała w Domu Pomocy Społecznej „Kombatant” w Warszawie, poruszając się przy pomocy balkonika.

Powstały o niej dwa filmy dokumentalne: Portret żołnierza (Portrait of a Soldier, 2015) oraz Wanda. Ostatnia z oddziału (2024).

Informację o jej odejściu przekazał europoseł Michał Szczerba.

Źródlo: Wikipedia