Jak rozpoznać fałszywą zbiórkę charytatywną w internecie?

Lokalne grupy na Facebooku to dziś jedno z najważniejszych źródeł informacji w mniejszych miejscowościach, w tym w Pułtusku i okolicach. To właśnie tam najszybciej dowiadujemy się o zbiórkach na leczenie sąsiada, pomoc dla powodzian czy wsparcie dla lokalnego schroniska dla zwierząt. Niestety, rosnąca popularność takich grup przyciąga też oszustów, którzy wykorzystują ludzką empatię do wyłudzania pieniędzy. Jak odróżnić prawdziwą zbiórkę od fałszywej i nie dać się nabrać?

Oszuści doskonale wiedzą, że w małych społecznościach ludzie ufają sobie nawzajem bardziej niż w dużych miastach. Post o chorym dziecku czy rodzinie, która straciła dom w pożarze, wywołuje natychmiastową chęć pomocy – i właśnie na tej emocji żerują przestępcy. 

Wystarczy skopiować prawdziwe zdjęcie z internetu, dodać poruszający opis i konto bankowe, żeby w ciągu kilku godzin zebrać spore sumy od życzliwych, ale niczego niepodejrzewających mieszkańców. 

Skala tego zjawiska w Polsce bywa ogromna – jak opisuje Wirtualna Polska, policja rozbiła niedawno zorganizowaną grupę przestępczą, która zakładała fałszywe fundacje i zbiórki na leczenie chorych dzieci oraz pomoc dla powodzian, wyłudzając w ten sposób ponad 1,5 mln złotych od setek poszkodowanych osób.

1. Nowo założony profil lub grupa Sprawdź, kiedy powstało konto lub grupa, z której pochodzi post. Jeśli profil ma kilka dni i brak na nim historii aktywności, to poważny sygnał ostrzegawczy.

2. Brak weryfikowalnych danych Wiarygodne zbiórki zazwyczaj podają pełne dane organizatora, numer telefonu, a najlepiej link do zaufanej platformy crowdfundingowej (np. Siepomaga czy Zrzutka.pl), gdzie środki są w jakiś sposób nadzorowane, a zbiórka podlega weryfikacji.

3. Presja czasu i emocjonalny szantaż Sformułowania w stylu „zbiórka kończy się za kilka godzin, prosimy o natychmiastową wpłatę" mają wyłączyć racjonalne myślenie i skłonić do szybkiego działania bez zastanowienia.

4. Konto bankowe zamiast platformy zbiórkowej Jeśli organizator prosi wyłącznie o przelew na prywatne konto, bez żadnej platformy pośredniczącej, warto zachować szczególną ostrożność. Uczciwe zbiórki najczęściej korzystają z serwisów, które umożliwiają śledzenie wpłat i rozliczenie środków.

5. Zdjęcia, które można znaleźć gdzie indziej Warto zrobić prosty test – wystarczy zapisać zdjęcie z posta i sprawdzić je w wyszukiwarce obrazów (np. Google Images). Jeśli to samo zdjęcie pojawia się na innych zbiórkach, w innych miastach albo nawet krajach, mamy do czynienia z oszustwem.

6. Brak reakcji na pytania Prawdziwi organizatorzy zbiórek chętnie odpowiadają na pytania w komentarzach czy wiadomościach prywatnych. Oszuści zwykle unikają kontaktu albo odpowiadają wymijająco.

Jak podkreśla portal polskiej Policji, oszuści coraz częściej podszywają się pod organizatorów zbiórek, posługując się nawet sfałszowanymi dokumentami czy identyfikatorami, dlatego warto wspierać przede wszystkim znane, sprawdzone fundacje i organizacje działające od lat.

Przeglądając lokalne grupy i klikając w linki do zbiórek czy platform płatniczych, warto pamiętać również o podstawowym bezpieczeństwie swojego połączenia internetowego – zwłaszcza gdy korzystasz z telefonu w miejscach publicznych, np. w kawiarni czy na przystanku, łącząc się z otwartym Wi-Fi. Niezabezpieczone sieci ułatwiają przechwytywanie danych, w tym loginów do bankowości internetowej. 

Dlatego zanim zalogujesz się gdziekolwiek poza domową siecią, warto pobierz aplikację Surfshark, która szyfruje ruch internetowy i chroni Twoje dane niezależnie od tego, z jakiej sieci korzystasz.

Jeśli natrafisz na podejrzaną zbiórkę, zgłoś ją administratorom grupy oraz samemu Facebookowi poprzez funkcję zgłaszania treści. Możesz też ostrzec innych mieszkańców, dodając komentarz z linkiem do źródła, z którego pochodzi skopiowane zdjęcie. W przypadku, gdy już wpłaciłeś pieniądze na fałszywą zbiórkę, warto jak najszybciej skontaktować się z bankiem oraz zgłosić sprawę na Policję.

Jak zweryfikować zbiórkę, zanim wpłacisz pieniądze

• Sprawdź, czy o zbiórce piszą również inne, zaufane źródła – lokalne media, urzędy czy organizacje pozarządowe.

• Skontaktuj się bezpośrednio z osobą lub instytucją, dla której organizowana jest zbiórka, jeśli to możliwe.

• Poszukaj zbiórki na oficjalnych platformach crowdfundingowych zamiast ufać wyłącznie postowi na Facebooku.

• Zapytaj administratorów lokalnej grupy, czy zweryfikowali organizatora zbiórki – wielu z nich prowadzi taką moderację.

Każda legalna zbiórka publiczna w Polsce musi zostać zgłoszona do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, a jej status można bezpłatnie zweryfikować na oficjalnym Portalu Zbiórek Publicznych,, prowadzonym przez MSWiA. Jeśli dana akcja nie figuruje w tej bazie, to poważny sygnał, że możemy mieć do czynienia z oszustwem.

Chęć niesienia pomocy to piękna cecha, którą niestety wykorzystują oszuści. Zachowanie kilku prostych zasad ostrożności – sprawdzanie źródła, weryfikacja zdjęć i korzystanie ze sprawdzonych platform crowdfundingowych – pozwala pomagać skutecznie i bezpiecznie, bez ryzyka, że nasze pieniądze trafią w niepowołane ręce zamiast do osób, które naprawdę ich potrzebują.