:-( Wygląda na to że masz Adblocka. Utrzymujemy się z reklam żeby móc dostarczyć Ci wiadomości z Twojego regionu za które nie musisz płacić, czy mógłbyś rozważyć jego wyłączenie?
  4°C lekkie zachmurzenie

Postępowanie spadkowe krok po kroku – gdy brak testamentu, czyli dziedziczenie ustawowe (cz.I)

Finanse, Postępowanie spadkowe kroku testamentu czyli dziedziczenie ustawowe - zdjęcie, fotografia

Po traumatycznych przeżyciach związanych ze śmiercią osób najbliższych pojawia się pytanie: co z majątkiem zmarłego? Kto ma do niego prawo i w jaki sposób objąć, już jako właściciel, to co zmarły zgromadził za życia?

Pamiętajmy, że zgodnie z art. 924 i 925 Kodeksu Cywilnego spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, zatem postępowanie przed sądem, czy czynności przed notariuszem służą jedynie potwierdzeniu, kto i po kim nabył spadek.

W wypadku gdy zmarły (spadkodawca) nie pozostawił po sobie testamentu, obowiązywać będą ustawowe reguły dziedziczenia. Biorąc pod uwagę, że na mocy przepisów wprowadzających Kodeks Cywilny porządek dziedziczenia ustawowego określają przepisy właściwe na dzień śmierci spadkodawcy, więc gdy sprawa spadkowa dotyczyć będzie osoby zmarłej, np. 30 lat temu to stosować należy przepisy obowiązujące w tamtym czasie.

Mając na względzie powyższe, omówię aktualne reguły dziedziczenia ustawowego, tj. obowiązujące co do zasady od 28 czerwca 2009 r.

  • w pierwszej kolejności dziedziczą: dzieci spadkodawcy oraz małżonek (jeśli dzieci nie dożyły otwarcia spadku, wówczas dziedziczą ich dzieci, czyli wnuki, potem prawnuki) – uwaga: udział spadkowy małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 spadku;

gdy otwarcia spadku nie dożyła żadna z ww. osób poza małżonkiem, wówczas dziedziczą:

  • małżonek oraz rodzice  – udział spadkowy małżonka wynosi połowę spadku

(w momencie, gdy do spadku będą powołani zarówno małżonek, jak i jeden z rodziców spadkodawcy, osoby te będą dziedziczyły także po połowie – regulacja wyjaśniająca dodana 23 października 2011 r.);

następnie, gdy otwarcia spadku nie dożył małżonek, wówczas dziedziczą:

  • rodzic oraz rodzeństwo spadkodawcy (gdyby którekolwiek z rodzeństwa nie dożyło otwarcia spadku dziedziczą jego dzieci – dalsi zstępni);

następnie, gdy otwarcia spadku nie dożyli zstępni spadkodawcy (dzieci,wnuki), rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa:

  • cały spadek przypada małżonkowi;

następnie, gdy otwarcia spadku nie dożyli zstępni spadkodawcy, małżonek, rodzice, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, wówczas spadek przypada:

  • dziadkom spadkodawcy;

gdyby któreś z dziadków nie dożyło otwarcia spadku:

  • jego udział spadkowy przypada jego zstępnym – jeżeli nie ma zstępnych, wówczas pozostałym dziadkom w częściach równych;

gdyby otwarcia spadku nie dożyła żadna z ww. osób, wówczas dziedziczą:

  • pasierbowie;

gdyby nie było pasierbów, wówczas dziedziczy:

  • gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeśli gminy nie można ustalić, wówczas:

Skarb Państwa.

Często pojawiają się wątpliwości, gdy w skład majątku spadkowego wchodzi majątek stanowiący wspólność ustawową małżeńską, czyli w uproszczeniu majątek zgromadzony przez małżonków w czasie trwania małżeństwa, z tym zastrzeżeniem, że nie była spisywana tzw. intercyza.

Z chwilą śmierci małżonka ustaje wspólność majątkowa i majątek wspólny, do tej pory niepodzielny, przekształca się w majątek objęty współwłasnością udziałową. Każdy z małżonków co do zasady posiada połowę takiego majątku. Jedna połowa tego majątku wejdzie do masy spadkowej, drugą połowę zachowa małżonek pozostający przy życiu.

Zatem jeśli po zmarłym pozostał jedynie majątek zgromadzony wspólnie z małżonkiem pozostającym przy życiu, to bardzo często spadkobraniu podlegać będzie jedynie ½ tego majątku, a druga połowa przypadnie z mocy prawa wdowie/wdowcowi.

Skoro przebrnęliśmy przez zawiłości zasad rządzących dziedziczeniem ustawowym, a więc zasad aktualizujących się po śmierci spadkodawcy, w wypadku gdy nie ma testamentu, to czas odpowiedzieć na pytanie jak „urzędowo” potwierdzić prawa do spadku.

Zasadniczo są dwie drogi:

Złożenie do sądu rejonowego właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, do sądu miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część, wniosek o stwierdzenie nabycia spadku; stosowne wnioski wraz z omówieniem i wskazaniem jakie dokumenty do sprawy będą potrzebne można odszukać w internecie (polecam te ze stron sądów rejonowych), można też udać się do sądu i poprosić o stosowny wzór, wówczas u źródła uzyskamy też informacje jakie opłaty wiążą się z postępowaniem i jak je uiszczać. Informacyjnie: opłaty te wyniosą od 55 zł i zazwyczaj zamykają się w kilkuset złotych.

Udanie się do notariusza celem sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia; notariusz „poprowadzi” cały proces: przed czynnościami wskaże jakie dokumenty będą mu potrzebne, objaśni procedurę i wyjaśni wątpliwości, chociażby czy taki akt jest możliwy bez jednoczesnej obecności wszystkich spadkobierców? Jak sprawa się ma z dziedziczeniem długów spadkowych? Koszt jest nieco wyższy niż przed sądem, jednak nie są to różnice zasadnicze i wynikają głównie z konieczności doliczenia 23% stawki podatku VAT. Są pewne wyłączenia powodujące, że notariusz nie zawsze poświadczy dziedziczenie, np. gdy spadek został otwarty przed dniem 1 lipca 1984 r. (przed 1 lipca 1984 r. nastąpiła śmierć spadkodawcy), jednakże w większości przypadków taka droga jest dopuszczalna i zazwyczaj jest ona szybsza.

Na marginesie: jeżeli zmarły sporządził testament, również dostępne są dwie wyżej wskazane drogi do stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym. W takim wypadku przed notariuszem konieczna jest wtedy obecność wszystkich spadkobierców ustawowych.

Uwaga:

Stwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku w wypadku gdy nie wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku – chodzi o ochronę przed długami spadkowymi, o czym kiedy indziej.

Stwierdzenie nabycia spadku (czy przed sądem, czy przed notariuszem) następuje poprzez wskazanie ułamkowe, dla przykładu:

Sąd postanawia stwierdzić, że spadek po X na podstawie ustawy wprost nabyli: żona oraz syn po 1/2 części.

Sądu czy notariusza na omawianym etapie „nie interesują”, jakie składniki majątkowe wchodzą w skład spadku.

„Zniesienie” tych „ułamków” i podział majątku spadkowego (dział spadku), a także ustalenie co wchodzi w skład majątku spadkowego i co podlega zaliczeniu na schedę spadkową (majątek po zmarłym), to już inna historia, niekiedy wobec niezgody wśród spadkobierców, dużo bardziej skomplikowana niż wyżej omówione stwierdzenie praw do spadku. O tym innym razem.

W następnych artykułach, pozostając przy sprawach związanych ze spadkobraniem, poruszę zagadnienia związane z testamentem (jak sporządzić testament? jak wygląda dziedziczenie na podstawie testamentu?), zachowkiem (odpowiem na pytanie czy jest dla nas „ratunek” gdy zostaliśmy pominięci w testamencie?), kwestią dziedziczenia długów po zmarłym (jak uchronić się przed długami), czy wreszcie wspomnianym wyżej działem spadku. Udzielę także wskazówek jak poszukiwać majątku po zmarłym.

Niniejsze porady mają charakter ogólny i kierunkowy, np. przepisy dotyczące dziedziczenia na przestrzeni lat ulegały zmianom (o czym w artykule), zatem każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy.

Zapraszam do zadawania pytań, nie tylko odnoszących się do prawa spadkowego, drogą elektroniczną na adres:

[email protected]

Odpowiedzi na wybrane maile będę udzielał cyklicznie na łamach PGP.

 

 

 


Finanse, - więcej informacji